De eerste Jawa was een viertakt, al was die dan niet
ontwikkeld door Jawa zelf, maar was een Wanderer. Vanaf 1935 werd er door
Jawa zelf een viertakt geproduceerd, een 350 SV (zij) en een OHV
(kopklepper). Ook in de racesport gebruikte Jawa diverse viertakten. Los
van de 2 takt motorfietsen werd een 4 takt OHC 350 cc eencilinder
voorbereid voor de naoorlogse produktie. Het werd gemonteerd in een
Springer frame. Maar met een oog op de naoorlogse situatie werd
besloten om alleen de 2 takt motor te produceren
in plaats van de gekompliceerde en dus duurdere 4 takt motor.
De 2 takt 350 was in feite de vervanger van de geplande 4 takt
machine. Binnen een paar jaar echter, werd de situatie beter en
begonnen sommige klanten te verlangen naar een krachtiger machine. In
1950 was er een halve liter ontworpen. De
Jawa 500 OHC werd voor het eerst getoond aan het publiek in 1950 op de
tentoonstelling in Parijs. Pas in 1952 rolde hij eindelijk van de band.
Eerst geleverd met zweefzadel, later met buddy. Type 15/00
De 500 OHC is een 488 cc metende 2 cilinder, met bovenliggende (OHC)
nokkenas en een vermogen van 26 pk. De nokkenas wordt aangedreven door een
zgn. Koningsas met boven in de kop een worm met wormwiel overbrenging.
Niet zo'n groot succes blijkt achteraf en wordt in 1953 dan ook snel
vervangen door een overbrenging d.m.v. 2 kegel tandwielen. Het
15/01 model had een gewijzigde
kleppenaandrijving, middels een Gleason type haakse overbrenging. De
smering werd geregeld door een oliepomp, welke de olie haalde uit een
tank van 4,5 liter. Het motorfiets frame was dat van de 250, echter
versterkt met de mogelijkheid om er een zijspan aan te bouwen. Het
voorwiel hing in een teleskoopvork met olie dempers, terwijl het
achterwiel veerde middels twee spiraalveren (plunjers). De 16 liter
tank was verbonden met een verend zadel, van het zelfde model als die
van het 250 model. De bandenmaat voor was 3.25 - 19, terwijl achter
3.50 - 19 werd gebruikt. Het gewicht was 156 kg, de max. snelheid 135
km/u bij een verbruik van 4 l/100 km. Begin 1953
werd model 15/02 geintroduceerd met een gemoderniseerd
motorblok. De motorfiets kreeg volle brede remnaven een een groot
buddyseat (sinds 1956). Dankzij motor veranderingen, werd het vermogen
verhoogd tot 28 pk (20,6 kW), de max. snelheid tot 147 km/u. Het
gewicht was 174 kg. De laatste 500 OHC Jawa verliet de montagelijn in
1958 en is momenteel de laatste seriematig geproduceerde 4 takt
motorfiets van Jawa.
Echter, voor 1956 werden al verschillende
uitvoeringen door elkaar geproduceerd en nergens is in de literatuur terug
te vinden hoe het nu precies in elkaar zat. Soms werd na 1953 het type
15/02 ook wel type 16 genoemd. In de originele instruktieboeken wordt het
model tot 1958 aangeduid met type 15/02. De ontsteking werd verzorgd
door een Lukas magneet, echter spoedig vervangen door een PAL systeem
met een 60 W dynamo. Er zouden tussen 1952 en 1958
ongeveer 2500 van deze Jawa's zijn gebouwd. Dit volgens een Duits
motorblad. In Nederland is de 500 nooit veel verkocht.
De zuigers van de 500 gaan gelijk op en neer, hebben beide dezelfde
positie op de krukas. Als de zuigers boven staan heeft de ene, einde
uitlaat en begin inlaatslag en de andere, einde kompressieslag en begin
arbeidslag. Nadeel van deze konstruktie is dat aan het andere einde van de
krukas een balansgewicht nodig is. Hierdoor wordt de krukas behoorlijk
zwaar. |
